Όσοι έχουν πολλούς ακόλουθους στα social media δεν περνούν (απαραίτητα) καλά

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι μονόδρομος για καλλιτέχνες, μουσικούς και δημιουργούς περιεχομένου. Όμως μια νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Administrative Science Quarterly δείχνει ότι το μεγάλο κοινό  δεν είναι μόνο ευλογία, γιατί μπορεί να εξελιχθεί σε ψυχική  δοκιμασία. Οι ερευνητές περιγράφουν ένα φαινόμενο που ονομάζουν «εμπλοκή με το κοινό» (audience entanglement), δηλαδή τη βαθιά και συχνά πιεστική συναισθηματική σύνδεση ανάμεσα στον δημιουργό και στους χιλιάδες –ή και εκατομμύρια– ακολούθους του.

Τα τελευταία χρόνια τα social media έχουν μετατραπεί σε βιομηχανία δισεκατομμυρίων. Πλατφόρμες όπως το Instagram και το YouTube επιτρέπουν σε ανεξάρτητους καλλιτέχνες να απευθύνονται απευθείας στο κοινό τους και να εξασφαλίζουν εισόδημα. Μέχρι σήμερα, η κυρίαρχη αντίληψη ήταν ότι η απόκτηση μεγάλου αριθμού ακολούθων αποτελεί το τελικό στάδιο επιτυχίας. Με άλλα λόγια, όταν «χτίσεις» κοινό, έχεις πετύχει.

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, η ομάδα της Julianna Pillemer από το Stern School of Business του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης αμφισβητεί αυτή την άποψη. Υποστηρίζει ότι η μεγάλη απήχηση δεν είναι το τέλος της διαδρομής, αλλά η αρχή μιας νέας, απαιτητικής φάσης. Σε αντίθεση με άλλους εργαζόμενους της gig economy που συναλλάσσονται με πελάτες ή αλγόριθμους, οι ψηφιακοί δημιουργοί αλληλεπιδρούν καθημερινά με ένα αόρατο, πολυάριθμο και συχνά ανώνυμο πλήθος. Η συνεχής έκθεση και η εξάρτηση από την ανταπόκριση του κοινού δημιουργούν ένα σύνθετο ψυχολογικό φορτίο.

Η έρευνα πίσω από τα συμπεράσματα

Για να κατανοήσουν αυτή τη δυναμική, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν μελέτη σε βάθος. Συμμετείχαν 54 επιτυχημένοι δημιουργοί: εικαστικοί καλλιτέχνες στο Instagram με κατά μέσο όρο πάνω από 500.000 ακολούθους και μουσικοί στο YouTube με περίπου 280.000 συνδρομητές. Συνολικά έγιναν 74 εκτενείς συνεντεύξεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρξαν επαναληπτικές συζητήσεις ώστε να καταγραφεί η εξέλιξη των εμπειριών τους. Οι συμμετέχοντες μίλησαν ανοιχτά για τις επιτυχίες και τις απογοητεύσεις της πορείας τους, αλλά και για τα συναισθήματα που τους προκαλούν οι μετρήσεις της πλατφόρμας.

Το βασικό εύρημα ήταν ότι η σχέση δημιουργού–κοινού γίνεται τόσο στενή, με αποτέλεσμα να  επηρεάζει κάθε πτυχή της δουλειάς του. Στην αρχική της μορφή, αυτή η εμπλοκή είναι συχνά «δυσλειτουργική». Οι δημιουργοί περιέγραψαν μια κατάσταση έντονης εξάρτησης από τα likes, τα σχόλια και τις προβολές. Όταν μια ανάρτηση δεν αποδίδει όπως περίμεναν, βιώνουν έντονη απογοήτευση, ακόμη και αίσθημα προσωπικής αποτυχίας. Οι συνεχείς αλλαγές στους αλγορίθμους των πλατφορμών εντείνουν την ανασφάλεια, καθώς κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τι θα «δουλέψει» και τι όχι.

Όταν η επιτυχία γίνεται παγίδα

Σε αυτή τη δυσλειτουργική φάση, η δημιουργική διαδικασία αρχίζει να χάνει το νόημά της. Η ανάγκη να ικανοποιηθεί το κοινό και ο φόβος της απώλειας απήχησης μετατρέπουν την έμπνευση σε αγχωτική υποχρέωση. Αρκετοί συμμετέχοντες παραδέχθηκαν ότι σκέφτηκαν να εγκαταλείψουν πλήρως την πλατφόρμα, παρότι βρίσκονταν στην κορυφή της επιτυχίας τους. Το παράδοξο είναι εμφανές: αυτό που θεωρείται όνειρο –ένα τεράστιο, ενθουσιώδες κοινό– μπορεί να απειλήσει τη βιωσιμότητα της ίδιας της καριέρας.

Ωστόσο, η έρευνα δεν σταματά στη διατύπωση του προβλήματος. Διαπιστώθηκε ότι ορισμένοι δημιουργοί καταφέρνουν να μετακινηθούν σε μια πιο υγιή κατάσταση, τη «λειτουργική εμπλοκή». Αυτό επιτυγχάνεται μέσω συγκεκριμένων στρατηγικών. Πρώτον, θέτουν όρια στην έκθεσή τους, αποφεύγοντας για παράδειγμα να διαβάζουν σχόλια αμέσως μετά τη δημοσίευση. Δεύτερον, αποπροσωποποιούν την κριτική, αντιμετωπίζοντάς τη ως άποψη για το έργο και όχι ως επίθεση στην προσωπική τους αξία. Τρίτον, επαναπροσδιορίζουν τα προσωπικά τους κριτήρια ποιότητας, δίνοντας προτεραιότητα στις δικές τους καλλιτεχνικές αρχές αντί στις τάσεις που υπόσχονται «viral» επιτυχία.

Προς μια πιο βιώσιμη σχέση με το κοινό

Στη λειτουργική εμπλοκή, ο δημιουργός δεν αποκόπτεται από το κοινό του. Αντίθετα, διατηρεί μια ισορροπημένη σχέση: εκτιμά τη στήριξη και αντλεί χαρά από τις θετικές αλληλεπιδράσεις, χωρίς όμως να αφήνει τις διακυμάνσεις των μετρήσεων να καθορίζουν την αυτοεκτίμησή του. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μετάβαση αυτή δεν είναι μόνιμη· οι δημιουργοί μπορεί να επιστρέψουν σε δυσλειτουργικά μοτίβα, ειδικά όταν αλλάζουν οι συνθήκες της πλατφόρμας ή δέχονται κύμα αρνητικών σχολίων.

Η μελέτη έχει βεβαίως περιορισμούς, καθώς βασίζεται σε ερωτηματολόγια και επικεντρώνεται σε καλλιτέχνες και μουσικούς. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματά της ανοίγουν μια ευρύτερη συζήτηση για το ψυχολογικό κόστος της ψηφιακής έκθεσης. Σε μια εποχή όπου ολοένα και περισσότεροι επαγγελματίες εξαρτώνται από δημόσιες αξιολογήσεις και αλγορίθμους, η επιτυχία δεν μετριέται μόνο σε αριθμούς, αλλά και στην ικανότητα να διατηρεί κανείς την ψυχική του ισορροπία.